Przedstawione w niniejszym tomie artykuły ukazują działalność uzdrowisk w Województwie Świętokrzyskim w kontekście europejskim. Jak się okazuje, dotyczą ich te same uwarunkowania i prawidłowości, które wystąpiły w tym samym czasie w innych europejskich kurortach. Było to spowodowane tym samym poziomem medycyny klinicznej i farmakologii, którym dysponowali lekarze w całej Europie. Kierowali oni pacjentów na leczenie uzdrowiskowe z tych samych wskazań lekarskich i zalecali pacjentom w kurortach te same lub zbliżone metody terapii, o porównywalnej skuteczności. Do uzdrowisk jeździli na kuracje zalecane przez lekarzy pacjenci z tych samych, tj. wyższych warstw społecznych, o określonych preferencjach i upodobaniach, różniący się między sobą tylko stopniem zamożności. W związku z tym uzdrowiska różnicowały swą ofertę nie kierując się metodami stosowanej w nich terapii, ale warunkami pobytu i szerokością oferty kulturalnej, którą oferowały. Po prawie 200 latach funkcjonowania lecznictwa uzdrowiskowego w Europie nic się w tej materii nie zmieniło. [...] Na rynku usług uzdrowiskowych przetrwały w związku z powyższymi uwarunkowaniami społecznymi przede wszystkim uzdrowiska luksusowe, położone w najbardziej atrakcyjnych pod względem przyrodniczym okolicach, o interesującej infrastrukturze, ciekawej ofercie kulturalnej i możliwości sprawnego dojazdu. Przetrwała również część uzdrowisk dostosowanych do potrzeb i możliwości zamożnych klientów z warstwy średniej, których infrastruktura była dostosowana do upodobań tej warstwy. Oba typu uzdrowisk, ze względu na efektywność ekonomiczną i trwałe zyski, były zdolne do ponoszenia dużych nakładów na modernizację infrastruktury, utrzymywanie jej dobrej jakości oraz wymaganej przez pacjentów czystości i higieny, poszerzanie oferty zabiegów świadczonych w aktualnym standardzie klinicznym i rozszerzanie oferty kulturalnej, sportowej i rekreacyjnej, dostosowanej do zmieniającej się mody dotyczącej spędzania wolnego czasu.