Własna maniera pisarska to cecha wyrobionych literatów. Nawet przy założeniu, że literatura jako taka jest nieustannym przenikaniem się rozmaitych idei, myśli i stylów. Pewnie w czasach Praetoriusa, gdy niewielu stać było na posiadanie książki, a co dopiero jej przeczytanie, o taką pisarską autonomię było łatwiej. Nie było masowej produkcji publikacji, ale za to masowo opowiadano sobie różne historie. Te o Duchu Gór, podobnie jak opowieści o Piaście i Siemowicie czy Lechu i Lestkach budujące dzieje bajeczne narodu polskiego, budowały dzieje bajeczne Karkonoszy i ich okolic. Tyle że w XVII w., gdy Johannes Praetorius pozbierał je, a częściowo może i sam wymyślił, wcale nie opisywały „dziejów bajecznych”. W wykonaniu autora przypominają relacje ze zdarzeń, reportaże o przyrodzie czy stosunkach społecznych panujących w górach. Tak właśnie, na początku każdej dykteryjki przedstawia je sam Praetorius, podając czytelnikowi do wiadomości: kto, co, gdzie i kiedy, nawet jeśli ów ktoś był tylko „chciwym kupcem”, owo „coś” było „podróżą ze znanej miejscowości”, miejsce oznaczało po prostu „izdebkę w gospodzie”, a czas - z deskrypcją: „pewnego razu” - bywał bliżej nieokreślony. Jak w opowieści przekazywanej z ust do ust, Praetorius nie unikał słów, które może i wtedy (chociaż na pewno nie wszystkie) uznawano za wulgarne, wszelako uchodziły w języku ustnym jako dodające całej wypowiedzi wyrazistości i pikanterii. Bo wyraziste i pikantne są opowieści Praetoriusa, owoce bardzo trudnego przeniesienia do literatury tego, co tylko mówione. I jakby powiedział sam autor: Niech to wystarczy. Na ty m koniec. Tyle że po jednym czytaniu nie sposób nie zacząć czytać ich od początku. Sandra Jaskólska